تفکر انتقادی:
اگر تصمیمی گرفته اید و از گرفتن آن تصمیم پشیمانید و آن تصمیم زیانی متوجه شما کرده است می توان حدس زد که شما در به کارگیری مهارت های تفکر انتقادی نیازمند آموزش و کسب تجربه اید. موفقیت انسان حاصل تعامل دو بخش مغز و پل زدن بین نیمکره راست و چپ و هماهنگی هیجان و عقل است . دکتر پل مک لین MacLean .D Paul عصب شناس آمریکائی به منظور توضیح تفاوت رفتار واکنشی حیوانات و تفاوت آن با واکنش عقلانی انسان مدلی تحت عنوان سه گانه مغز (Brain triune) پیشنهاد کرده است که مطابق این مدل ، حیوانات به مراتب رشد یافتگی ، واکنش های متفاوتی از خود در برابر محرک های محیط نشان میدهند و به مراتبی که حیوان از رشد یافتگی سلسله اعصاب برخوردار باشد شاهد واکنش متفاوتی از او هستیم. سه گانه دکتر مک لین به شرح زیر است :
- واکنشی (Reptilian) : خاص خزندگان است که رفتاری واکنشی و از سر غریزه دارند .بخشی از اعصاب انسان را نیز در برمی گیرد.
- احساسی (System limbic) : در برخی از حیوانات از جمله سگ و کبوتر فعال است و البته انسان نیز از این بخش
برخورداراست. - عقلانی و منطقی (Neocortex) : انسان عالوه بردوبخش واکنشی و احساسی ، در فرایند تکامل خود ، دارای تکامل
یافته ترین سلسله اعصاب که مغز را نیز در بر میگیرد شده است .البته مغز انسان خود شامل بخش های مختلف و پیچیدگی هائی است که موضوع این جستار نیست و با هدف مقدمه ای بر بحث تفکر انتقادی که خاص انسانست ، اجمالا فرایند تصمیم گیری و نقش سلسله اعصاب و مغز و نواحی مرتبط با تصمیم گیریهای عقلانی درانسان آورده شد.
پیچیدگی مغز و تکامل سلسله عصبی انسان ، موجب کنترل رفتار او شده است . تفکر انتقادی محصول تکامل مغز است و انسان می تواند با آموزش مهارت های تفکر انتقادی در دوران کودکی دنیای بهتر و عقالنی تری برای خود و جامعه فراهم کند.منابع مختلف این مهارت ها را به دسته بندی های گوناگونی آورده اند و مهمترین آنها در اینجا آمده است . قبل از ان لازم است بدانیم که تفکر انتقادی توانائی گردآوری و تجزیه و تحلیل اطالعات جهت نتیجه گیری درست است و مختص یک رشته از دانش یا مقوله خاصی نیست بلکه توانایی تجزیه اطلاعات ، داده ها ، آمار و سایر جزئیات یک مسئله با هدف کسب نتیجه ای رضایت بخش است. توسعه مهارت های تفکر انتقادی ، توانائی مهارت حل مسئله را بهبود می دهد و توانائی تصمیم گیری مبتنی بر داده ها را تقویت می کند ، ضمن اینکه متدولوژی مقابله با مسائل لاینحل را فراهم می کند.افراد مجهز به تفکر انتقادی با ابهام راحتند و مشتاق به زورآزمائی بامسائل گوناگون با بهره گیری از فرضیاتشان برای کسب بهترین نتیجه هستند.
مهارت های هشت گانه تفکر انتقادی:
مهارت های تفکر انتقادی مثل سایر مهارت ها از نوع آموختن در سر کالس نیست بلکه مشتمل بر مهارت های تحلیلی و مهارتهای ارتباطی است. توسعه تفکر انتقادی مرهون تفکر تحلیلی ونگرشی بدون تعصب جهت چارچوب بندی مسئله(framing problem) است. مهم ترین مهارت های تفکر انتقادی به شرح زیر پیشنهاد می شود :
1. تفکر تحلیلی : بخشی از تفکر انتقادی ، ارزیابی داده های دریافتی از منابع مختلف و فراهم کردن فرصت گردآوری و
بهره گیری از اطلاعات دریافتی به دور از هرگونه سوگیری به منظور کسب بهترین نتیجه است. تکنیک های تحلیلی در
پرتو آمار (Statistics) رشد کرده است و از جمله مهمترین تکنیک های تحلیل داده ها و تفکر تحلیلی عبارتند از :
استنباطی ، توصیفی ، اکتشافی ، پیش بینانه ،علت و معلولی و مکانیکی .
2. دوری از یک سونگری و تعصب :این مهارت به شما در تحلیل و فراوری اطلاعات برای کسب نتیجه ای بدون تعصب و
یکسونگر کمک می کند. یکی از کارکردهای مهم تفکر انتقادی حذف تعصب و یک سونگری شخصی است. یک سونگری
در کسب و کار اشاره به تفکیک عالقه از منطق اقتصادی تولید دارد . به عبارت دیگر ممکن است شما تمایل و علاقه به
راه اندازی کسب و کاری دارید که منطق اقتصادی آن را سود آور و منطقی نمی داند.تصمیم گیری در این زمان باید تابع
منطق اقتصادی باشد و از هرگونه یک سونگری به نفع علایق خودداری کرد.
3. حل مسئله : از آنجا که تفکر انتقادی بر دستیابی به بهترین نتیجه بر اساس اطلاعات در دسترس تاکید دارد واین بخش کلیدی حل مسئله است ، لذا تفکر انتقادی به شما در حل مسئله ،چه در یک کارخانه و چه در مشکالت روزمره زندگی کمک خواهد کرد.
4. خود تنظیمی : این مفهوم به معنی توانائی تنظیم اندیشه ها و کنار گذاشتن تعصب فردی برای کسب بهترین نتیجه است. برای اینکه به تفکر انتقادی مجهز شوید لازم است اطلاعات و تصمیم مورد علاقه تان را بارها مورد سوال قرار دهید تنها پس از آن است که می توانید بهترین نتیجه را بدست آورید.
5. مشاهده کنجکاوانه : این مهارت به شما کمک می کند چیزها را ورای چهره ظاهرشان ببینید و در ورای این ظاهر ، مسائل بالقوه را شناسائی کنید.
6. تفسیر : همه متفکران انتقادی می دانند همه داده ها و اطالعات ارزش یکسانی ندارند ، بلکه آنچه اهمیت دارد ، علاوه بر اهمیت جمع آوری اطلاعات ، اهمیت آن اطلاعات و مرتبط بودنش با نیاز ماست به این روش می توان بهترین نتایج را از
اطلاعات و داده ها بدست آورد. این فرایند در تفسیر از داده ها حاصل می شود.
7. ارزیابی : زمانی که برای حل یک مسئله تلاش می کنید ، به ندرت یک پاسخ روشن و واضح وجود دارد و اگرچه تفکر
انتقادی بر کنار گذاردن تعصب و یکسونگری تاکید دارد اما نیاز است بتوانید تصمیماتی بگیرید که مبتنی بر داده های در دسترس واطمینان بخش باشد.
8. ارتباطات : زمانی که تصمیمی گرفته شد ،به اشتراک گذاردن آن تصمیم با سایر ذینفعان آن تصمیم ضروریست.ارتباط موثر محیط کسب و کارمستلزم ارائه شواهد و مدارکی است که تصمیم شما را توجیه می کند . اینکار به ویژه زمانی که راه حل های گوناگون و متنوعی در دسترس باشد ، بسیار حیاتی است.
